ރާއްޖޭގެ ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މާލީ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ގެންގުޅުއްވާ ތަސައްވަރާ އެއްގޮތަށް  'ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ ގުޅުންހުރި މާލީ ކަންކަމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުސޫލު' މާލީ ކަންކަމާއި ތަރައްޤީގެ ރޭވުންތެރިކަމާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން މިއަދު އާއްމުކޮށްފިއެވެ.

މި އުސޫލަކީ ޢަދުލު އިންސާފުގެ ދާއިރާއަށް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ކަނޑައަޅާ ފައިސާ ރޭވުމާއި، ދޫކުރުމާއި، ބެލެހެއްޓުމުގެ އިތުރުން ރިޕޯޓްކުރުމަށްޓަކައި އެ ދާއިރާއަށް ޚާއްޞަ އޮނިގަނޑެއް އެކަށައެޅުމުގެ މަޤްޞަދުގައި އެކުލަވާލާފައިވާ އުސޫލެކެވެ. ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ގަވާއިދުގެ ދަށުން އެކުލަވާލާފައިވާ މި އުސޫލަކީ، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ޤާނޫނުއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން، ދައުލަތުގެ މާލީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި އެއް މިންގަނޑުތަކެއް ހިފެހެއްޓުމާއެކު، ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ މަސައްކަތްތަކަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ އިންތިޒާމުތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އުސޫލެކެވެ.

މި އުސޫލުގެ މައިގަނޑު އެއް ބަޔަކީ ބަޖެޓް ކަނޑައެޅުމާއި ބަޖެޓް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ގެންގުޅޭނެ ވަކި މިންގަނޑުތަކެއް ތަޢާރަފުކުރުމެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފައިސާ ދޫކުރުމާއި ޒިންމާދާރުކުރުވުމުގެ ހަރުދަނާ އުޞޫލުތަކެއް ހިމެނެއެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި ޝަރުޢީ ދާއިރާއަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހިމަނާނެކަމަށް އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ އަހަރެއް ފެށުމުގައި، ދައުލަތަށް ލިބޭނެކަމަށް އެ އަހަރަކު އަންދާޒާކުރާ އާމްދަނީގެ %2 އަށްވުރެ މަދު ނޫން މިންވަރެއް ޝަރުޢީ ދާއިރާއަށް ކަނޑައަޅަންވާނެ ކަމަށް އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

މި މިންވަރު ހިސާބުކުރުމުގައި، ވަކި ކަމަކަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ އާމްދަނީއާއި އަދި އަލަށް ތަޢާރަފުކުރަން ނިންމާ އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކުން ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރާ އާމްދަނީ ނުހިމެނެއެވެ.

މާލީ މުޢާމަލާތްތައް ހަރުދަނާކޮށް ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ޝަރުޢީ ދާއިރާއަށް ދެވޭ ޖުޑީޝަރީ ސެކްޓޯރަލް ގްރާންޓް އެހީ ލިބުމާއި، ބެލެހެއްޓުމާއި އަދި ޚަރަދުކުރަންވާނީ މާލީ ވުޒާރާއިން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެ މަތިން މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމް.އެމް.އޭ) ގައި ހުޅުވާފައިވާ ޚާއްޞަ އެކައުންޓެއް މެދުވެރިކޮށެވެ.

މި އެކައުންޓުން ކުރެވޭ ހުރިހާ މުޢާމަލާތްތަކެއް ހިންގަންވާނީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތުގެ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން، ދައުލަތުގެ ޕަބްލިކް އެކައުންޓިންގ ސިސްޓަމް މެދުވެރިކޮށެވެ. މީގެ ސަބަބުން މާލީ ކަންކަން ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި، މުޢާމަލާތްތައް ރެކޯޑުކުރުމާއި، އަދި ދާއިރާގެ ޚަރަދުތައް ދައުލަތުގެ މައި ހިސާބުތަކާ އަޅާކިޔައި ތަފުސީލު ހޯދުމަށް ފަސޭހަވެގެންދާނެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، މެދު ރާސްތާގެ ސިޔާސަތުތަކާއި ބަޖެޓާ ގުޅޭ ހަރުދަނާ އުޞޫލުތަކެއް ވެސް މި އުސޫލުގައި ހިމަނާފައިވެއެވެ. ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (ޑީ.ޖޭ.އޭ) އިން ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ އެކުލެވިގެންވާ ބަޖެޓު ތައްޔާރުކޮށް، ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ސެޕްޓެމްބަރު 30 ގެ ކުރިން މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. މި ބަޖެޓުގައި މެދު ރާސްތާގައި ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރާ އާމްދަނީގެ ތަފުސީލު ހިމަނަންޖެހެއެވެ. އަދި ބަޖެޓު ޑެފިސިޓް ވާނެކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، އެކަމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދާނެ ގޮތުގެ ޕްލޭނެއް ހިމަނަންވާނެއެވެ. މުހިންމު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ބަޖެޓު ޑެފިސިޓްވާ ޙާލަތްތަކުގައި ޚަރަދުތައް ހުންނަންވާނީ ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރާ ޖުމްލަ އާމްދަނީއާއި ބޭންކް ބެލެންސްއަށްވުރެ އިތުރުނުވާ މިންވަރެއްގައި ކަމެވެ.

ބަޖެޓު ހިންގުމާއި ބެލެހެއްޓުމުގެ އިޖުރާއަތުތައް ވެސް މި އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މަޝްރޫޢުތަކަށް ފައިސާ ހޯދުމާއި ޚަރަދުތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ ސިޔާސަތުތައް އެކަށައެޅުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާނީ ޗީފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެވެ. އަދި މާލީ ޒިންމާދާރު ވެރިޔާ އެ ސިޔާސަތުތަކާ އެއްގޮތަށް ބަޖެޓު ތަންފީޒުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހެއެވެ. ކަނޑައެޅިފައިވާ ބަޖެޓުން ބޭރުން ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދެއް ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ، އެ ޚަރަދެއް ކުރުމުގެ ކުރިން ސަޕްލިމެންޓްރީ ބަޖެޓެއް ފާސްކުރަންޖެހެއެވެ. މިފަދަ ބަޖެޓެއްގެ ސަބަބުތަކާއި ތަފުސީލު މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅައި، އާންމުކުރަންވާނެއެވެ.

ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އުސޫލުގައިވަނީ، ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ ޕަބްލިކް ސެކްޓަރ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޕީ.އެސް.އައި.ޕީ) މަސައްކަތްތަކަށް ޚަރަދުކުރާނީ އެ ދާއިރާއަށް ދެވޭ ސެކްޓޯރަލް ގްރާންޓް އެހީގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ވަކި ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ދައުލަތުން އިތުރު އެހީ ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނެއެވެ. މިފަދަ އެހީއެއް ދިނުމުގެ ކުރިން، ކަމާބެހޭ ސަރުކާރުގެ އިދާރާއަކާއި ޑީ.ޖޭ.އޭ އާ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ދައުލަތުން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން ލިބޭ އެހީގެ ތަފުސީލު ވެސް މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅަންޖެހެއެވެ.

މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތައް ދިނުމުގައި ޕޭ ކޮމިޝަންގެ މިންގަނޑުތަކަށާއި، ދައުލަތުގެ މުސާރައިގެ ސިޔާސަތުގެ ޤާނޫނަށާއި، އަދި ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހެއެވެ. ވަގުތީ މުވައްޒަފުން ނެގޭނީ ވެސް މި މިންގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން، ބަޖެޓުގައި ފައިސާ ހުރިކަން މާލީ ޒިންމާދާރު ވެރިޔާ ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހުގައެވެ. އަދި ކޮންމެ މަހަކު ކުރަންޖެހޭ މުހިންމު ޚަރަދުތައް ކަމަށްވާ ކުއްޔާއި، އަދި ބިލްތައް ފަދަ ކަންކަމަށް ފައިސާ ހުރިކަން ކަށަވަރުނުކޮށް އިތުރު ޚަރަދުތަކަކަށް ޒިންމާވެގެން ނުވާނެއެވެ.

މާލީ ގޮންޖެހުންތައް ކުޑަކުރުމުގެ ގޮތުން، ތަކެއްޗާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު ހެޔޮކުރުމަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ސަބްސިޑީއެއް ނުވަތަ އެހީއެއް ނުދެވޭނެކަމަށް މި އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ދޭންޖެހޭ ޙާލަތްތަކުގައި، އެ ފައިސާ ދޫކުރެވޭނީ ކޯޓުގެ ނިހާއީ ޙުކުމަކަށްފަހު، ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ ބަޖެޓުންނެވެ.

ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ކަންކަން ހިންގުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ މަހަކު ކުރެވޭ ޚަރަދުތަކުގެ ތަފުސީލު ހިނގަމުންދާ މަސް ނިމުމުގެ ކުރިން އާންމުކުރަންޖެހެއެވެ. އަދި ބޭންކް އެކައުންޓާ ދިމާވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކުރާ އެމަހެއްގެ ޚަރަދުގެ ރިޕޯޓު، ޖެހިގެން އަންނަ މަހުގެ 15 ގެ ކުރިން މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. ޝަރުޢީ ދާއިރާއަށް ސެކްޓޯރަލް ގްރާންޓް ދޫކުރެވޭނީ ދައުލަތުގެ ކޭޝްފްލޯއަށް ބަލައި، ކޮންމެ މަހަކު ނުވަތަ ކޮންމެ ކުއާޓަރަކު އެއްފަހަރުއެވެ.

މި ބަދަލާއެކު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުޑިޝަރީގެ މާލީ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރެވި، އެދާއިރާގެ ބެޖެޓު ތަންފީޒުކުރުމާއި ރިޕޯޓުކުރުމުގެ ނިޒާމު އިތުރަށް ހަރުދަނާވެގެންދާނެކަމަށް މާލީ ކަންކަމާއި ތަރައްޤީގެ ރޭވުންތެރިކަމާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން ބުނެއެވެ.