އިރުމަތީ އޭޝިއާގައި މިހާތަނަށް ފެނުނު އެންމެ އުސް ގަސް، ޓައިވާނުގެ ދުރު ހިސާބެއްގައި އޮންނަ ވާދީއަކުން ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ހޯދައިފިއެވެ. "ހެވަން ސޯޑް އޮފް ދަ ދާން ރިވަރ" ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ މި ބިޔަ ގަހަކީ ޓައިވާނުގެ އެންމެ ދިގު އެއް ކޯރު ކަމަށްވާ ދާން ކޯރު ކައިރީގައި ހުރި ގަހެކެވެ.

މި ގަހަށް މި ނަން ދީފައިވަނީ މަޝްހޫރު ލިޔުންތެރިޔާ ޖިން ޔޮންގްގެ ވާހަކަތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ހަނގުރާމަވެރި ހަތިޔާރަކަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި 84.1 މީޓަރު (276 ފޫޓު) އުސް މި ގަހުގެ އުމުރަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 1,000 އަހަރެވެ. ޓައިވާނުގެ ދެކުނު ފަރުބަދަމަތީ ހިސާބުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އަދިވަންތަ ރޫކާއީ މީހުން މި ބާވަތުގެ ގަސްތަކަށް ކިޔަނީ "ހަނދުގައި ޖެހޭ ގަސް" އެވެ.

ޓައިވާނުގެ މި ގަސް ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް 2014 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ކުރަމުން އަންނަނީ އެކި ދާއިރާތަކުގެ ތަޖުރިބާކާރުން ހިމެނޭ ޓީމަކުންނެވެ. މި ޓީމުގައި ހިމެނޭ މީހުންގެ ތެރޭގައި ގަހަށް އަރާ މީހުންނާއި، ތިމާވެށީގެ މާހިރުންނާއި، ޖިއޮލޮޖިސްޓުން ހިމެނެއެވެ. މި ޓީމުން ވަނީ ވައިގެ މަގުން ލައިޑާ ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކޮށްގެން މުޅި ރަށުގެ ގަސްތަކުގެ މެޕެއް ތައްޔާރުކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ގަހުގެ އުސްމިން އެންމެ ސައްހަކޮށް ކަށަވަރުކުރީ ގަހުގެ އެންމެ ކުރިއަށް އަރައި، މިނާ ފަށް ތިރިއަށް ދޫކޮށްލައިގެންނެވެ.

މި ދިރާސާގެ އިސް މުސައްނިފު ޑރ. ރެބެކާ ޗިއާ-ޗުން ހުސޫ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ޓައިވާނުގެ މޫސުމުގެ ސަބަބުން މިފަދަ ބިޔަ ގަސްތައް އެތައް ހާސް އަހަރަކަށް ދެމިހުރުމަށް އެހީތެރިވެއެވެ. 1912 އާއި 1991 އާ ދެމެދު ގަސް ކެނޑުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް ޖަންގަލިތަކަށް ގެއްލުންވި ނަމަވެސް، ޓައިވާނުގެ އުސް ފަރުބަދަތަކުގެ ސަބަބުން މިފަދަ ބައެއް ބިޔަ ގަސްތައް ވަނީ ސަލާމަތްވެފައެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް ގަހުގެ ގޮތުގައި ބެލެވެނީ އެމެރިކާގެ ކެލިފޯނިއާގައި ހުންނަ "ހައިޕީރިއަން" އެވެ. އެ ގަހުގެ އުސްމިނުގައި 116 މީޓަރު ހުރެއެވެ.

މިފަދަ ބިޔަ ގަސްތަކަކީ ޖައްވުން ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް ދަމައިގަތުމަށާއި، ތިމާވެށީގެ ދިރުންތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެހިތަކެކެވެ. ނަމަވެސް، މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި ހަނަފަސްކަމުގެ ސަބަބުން މިފަދަ އުސް ގަސްތަކަށް ނުރައްކާއާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން ފާހަގަކުރެއެވެ. މި ދިރާސާގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ދިރުންތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށާއި މޫސުމީ ކާރިސާތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކަށް އިތުރު ކުރިއެރުމެއް ލިބޭނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.